Święto Konstytucji 3 Maja

W 2026 roku obchodzimy 235. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja. Była to pierwsza w Europie i druga na świecie – po konstytucji amerykańskiej – ustawa zasadnicza, która stała się symbolem nowoczesnego państwa i odpowiedzialności obywatelskiej.

Święto Narodowe Trzeciego Maja należy do najważniejszych dat w polskim kalendarzu państwowym. Dzień uchwalenia konstytucji został uznany za święto narodowe już dwa dni po podpisaniu dokumentu. W okresie zaborów jego oficjalne obchodzenie było jednak zakazane. Tradycję przywrócono w II Rzeczypospolitej w 1919 roku, lecz podczas II wojny światowej święto ponownie zdelegalizowali okupanci niemieccy i sowieccy. Po wojnie obchodzono je jedynie do 1946 roku, a w 1951 roku zostało zniesione. Ostateczne przywrócenie Święta Narodowego Trzeciego Maja nastąpiło w 1990 roku.

Proces tworzenia konstytucji był wynikiem przekonania elit politycznych o konieczności reformy ustroju Rzeczypospolitej. Gdy w 1788 roku rozpoczął obrady Sejm Czteroletni, prace nad dokumentem napotykały liczne trudności polityczne. W grudniu 1790 roku zdecydowano, że projekt zostanie przygotowany w poufności pod kierunkiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W pracach uczestniczyli również Ignacy Potocki, Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj oraz Aleksander Linowski. Projekt ukończono w marcu 1791 roku.

Konstytucja 3 maja była dokumentem przełomowym. Wprowadzała monarchię konstytucyjną oraz zasadę trójpodziału władzy, wzmacniając rolę Sejmu jako reprezentacji narodu. Znosiła liberum veto i wolną elekcję, zastępując je głosowaniem większościowym oraz sukcesją tronu. Rozszerzała również prawa mieszczan i obejmowała chłopów opieką państwa.

Po utracie niepodległości Konstytucja 3 maja stała się symbolem nowoczesnej państwowości oraz dowodem zdolności narodu do przeprowadzania fundamentalnych reform. W latach niewoli pamięć o niej wzmacniała wolę walki o suwerenność i budowała szacunek dla polskiego dziedzictwa politycznego.

Choć tekst konstytucji liczył zaledwie 11 stron, jego znaczenie historyczne pozostaje niepodważalne. Oryginał dokumentu przechowywany jest obecnie w Archiwum Główne Akt Dawnych i stanowi jeden z najcenniejszych zabytków polskiej historii.